వంగవీటి మోహన రంగా (Vangaveeti Mohana Ranga) ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ చరిత్రలో బలహీన వర్గాల నాయకుడిగా, విజయవాడ ప్రజల గుండెల్లో నిలిచిన ప్రముఖ ప్రజా నాయకుడు.

       వంగవీటి మోహన రంగా జూలై 4, 1947న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన ఉయ్యూరు పరిసర ప్రాంతంలోని కాటూరు అనే గ్రామంలో ఒక సంప్రదాయ కాపు (Kapu Community) వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించారు.

అతని తల్లిదండ్రులు వంగవీటి సీతారామయ్య మరియు వంగవీటి సావిత్రమ్మ. 

రంగా గారికి నలుగురు అన్నలు ఉన్నారు - 

1. వంగవీటి కోటేశ్వరరావు: ఈయన చిన్న వయస్సులోనే మరణించారు.

2. వంగవీటి వెంకట నారాయణరావు: ఈయన APSRTC (ఆర్టీసీ) ఉద్యోగిగా పనిచేశారు.

3. వంగవీటి శోభన చలపతిరావు: ఈయన రాజకీయాల్లో క్రియాశీలకంగా ఉండి, 1989లో ఉయ్యూరు నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు.

4. వంగవీటి రాధాకృష్ణరావు (సీనియర్): ఈయనే విజయవాడ రాజకీయాల్లో మరియు రంగా జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన వ్యక్తి. విజయవాడలో పేదల పక్షాన నిలిచి "రాబిన్‌హుడ్ రాధా" గా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 1974లో రాధాకృష్ణ దారుణంగా హత్యకు గురైన తర్వాతే, ఆయన ఆశయాలను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి మరియు సోదరుడి మరణానికి న్యాయం పోరాటం చేయడానికి వంగవీటి మోహన రంగా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు

వంగవీటి రాధాకృష్ణ (సీనియర్ రాధా) విజయవాడలో కార్మిక హక్కుల కోసం పోరాడిన ప్రముఖ పాతతరం నాయకుడు. 

దివంగత కాంగ్రెస్ నాయకుడు, విజయవాడ మాజీ ఎమ్మెల్యే వంగవీటి మోహన రంగా (రంగా) వివాహం చెన్నుపాటి రత్నకుమారితో జరిగింది. రంగా మరణానంతరం ఆమె కూడా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి ఎమ్మెల్యేగా పనిచేశారు.

వంగవీటి మోహన రంగా దంపతులకు ఇద్దరు పిల్లలు (ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె) ఉన్నారు:

• కుమారుడు: వంగవీటి రాధాకృష్ణ (ఈయన తన తండ్రి అన్నయైన దివంగత వంగవీటి రాధాకృష్ణ సీనియర్ జ్ఞాపకార్థం ఆ పేరు పెట్టారు). వంగవీటి రాధాకృష్ణ 2004లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరఫున విజయవాడ తూర్పు నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు. 

2008 లో ప్రజారాజ్యం పార్టీలో చేరి 2009 ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి ఓడిపోయారు . 2014లో వైఎస్సార్సీపీ లో చేరి ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు . 2019లో తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరారు 

 వంగవీటి రాధ అక్టోబర్ 2023లో నరసాపురానికి చెందిన జక్కం పుష్పవల్లితో వివాహం జరిగింది.

       కుమార్తె: వంగవీటి మోహన రంగా కుమార్తె వంగవీటి ఆశా కిరణ్ ఇటీవల ప్రజా జీవితంలోకి ప్రవేశించి క్రియాశీలకంగా వ్యవహరిస్తున్నారు. వంగవీటి రంగా ఆశయాలను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు వంగవీటి ఆశా కిరణ్ రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టారు.

• జిల్లా పేరు: తన తండ్రి వంగవీటి రంగా పేరును ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఒక జిల్లాకు పెట్టాలని ఆమె ప్రభుత్వాన్ని కోరారు.

• తాజా వివాదాలు: ఇటీవల ఉండ్రాజవరంలో వంగవీటి రంగా విగ్రహం తొలగింపు అంశంపై ఆమె పోలీసులతో వాగ్వాదానికి దిగి తీవ్ర నిరసన తెలిపారు. ఈ నేపథ్యంలో ఆమె చేసిన హెచ్చరికలు మరియు వ్యాఖ్యలు రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చనీయాంశంగా మారాయి.

        చిన్నతనం నుంచే రంగా గారికి సమాజంలోని ఆర్థిక అసమానతలు, ధనిక-పేద వర్గాల నడుమ ఉండే వ్యత్యాసాల పట్ల తీవ్రమైన సామాజిక స్పృహ ఏర్పడింది.

ఆయన తన ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసాన్ని కాటూరు గ్రామంలోనే పూర్తి చేశారు. అనంతరం ఉన్నత చదువుల కోసం విజయవాడ నగరానికి చేరుకున్నారు. ఎస్.ఆర్.ఆర్. అండ్ సి.వి.ఆర్. కాలేజీ (SRR & CVR College, Vijayawada) లో చదువుకుంటున్న రోజుల్లోనే ఆయనకు చదువుతో పాటు విద్యార్థి ఉద్యమాలు, సామాజిక సేవ మరియు నాయకత్వ లక్షణాలపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. భాషలపై, సమాజంలోని చట్టాలపై ఆయనకు ఉన్న సహజసిద్ధమైన పట్టు ఇతరులను ఎంతగానో ఆకర్షించింది. అన్నయ్య రాధాకృష్ణ గారి అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ విజయవాడ నగరంలోని మురికివాడలు, పేద కాలనీల ప్రజల సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపడం ప్రారంభించారు. సాధారణ మధ్యతరగతి కుటుంబం నుండి వచ్చిన రంగా గారు, తన చదువు పూర్తయిన తర్వాత పూర్తి స్థాయిలో ప్రజా క్షేత్రం వైపు అడుగులు వేసి విజయవాడ నగర రాజకీయాల గమనాన్ని పూర్తిగా మార్చివేశారు

యునైటెడ్ ఇండిపెండెన్స్ (UI) స్థాపించినప్పుడు విద్యార్థులతో బెజవాడ రాబిన్ హుడ్  వంగవీటి రాధాకృష్ణ (సీనియర్.

        వంగవీటి రాధాకృష్ణ (సీనియర్ - రంగా గారి అన్నయ్య) హత్య 1974లో విజయవాడలోని మ్యూజియం రోడ్డులో ఉన్న ఒక దుకాణంలో ప్రత్యర్థుల దాడిలో జరిగింది.

హత్య వెనుక నేపథ్యం మరియు జరిగిన విధానం:

 రవాణా రంగంలో ఆధిపత్య పోరు:

 ఆ సమయంలో విజయవాడలో ట్రాన్స్‌పోర్ట్ వ్యాపారంలో ఆధిపత్యం కోసం చలసాని వెంకటరత్నం వర్గానికి, వంగవీటి రాధాకృష్ణ వర్గానికి మధ్య తీవ్రమైన ఘర్షణలు, పవర్ పాలిటిక్స్ నడిచాయి.

 ఘటన జరిగిన తీరు: 

1974లో వంగవీటి రాధాకృష్ణ ఒక విరాళం వసూలు చేసే పని మీద తన 'డాబా' (స్థావరం) నుండి బయటకు వెళ్లారు. మ్యూజియం రోడ్డులోని 'బాబు ట్రేడర్స్' అనే దుకాణంలోకి వెళ్లిన సమయంలో, అక్కడ కాపుకాచిన ప్రత్యర్థులు ఆయనపై ఆకస్మికంగా దాడి చేసి దారుణంగా హత్య చేశారు.

1974 లో అన్నయ్య రాధాకృష్ణ హత్యతో మొదలైన రంగా ప్రస్థానం, విజయవాడ రాజకీయాల రూపు రేఖలనే మార్చేసింది.

 అన్నయ్య రాధాకృష్ణ మరణం తర్వాత వంగవీటి మోహన రంగా రంగంలోకి దిగి ఆ వర్గానికి నాయకత్వం వహించారు. ఇది విజయవాడలో వంగవీటి మరియు దేవినేని వర్గాల మధ్య సుదీర్ఘ హింసాత్మక రాజకీయ కక్షలకు, హత్యల పరంపరకు ప్రధాన కారణమైంది.

వంగవీటి రాధాకృష్ణ (సీనియర్) హత్య తర్వాత విజయవాడ రాజకీయాల్లో, రౌడీయిజం చరిత్రలో ఒక సరికొత్త అధ్యాయం మొదలైంది. ఈ ఘటన విజయవాడను కొన్ని దశాబ్దాల పాటు వణికించిన హింసాత్మక వర్గ పోరుకు పునాది వేసింది.

 రంగా నాయకత్వం (రాధా వారసత్వం): రాధాకృష్ణ మరణించే నాటికి వంగవీటి మోహన రంగా చాలా సాధారణ వ్యక్తి. అయితే, అన్నయ్య అండగా ఉన్న ముఠా సభ్యులు, అనుచరులు రంగాను తమ నాయకుడిగా ఎంచుకున్నారు. రంగా తన అన్న స్థాపించిన 'యునైటెడ్ ఇండిపెండెంట్స్' (UI) విద్యార్థి సంఘం మరియు కార్మిక సంఘాల బాధ్యతలను స్వీకరించి, ఆ వర్గానికి అప్రతిహత నాయకుడిగా ఎదిగారు.

• దేవినేని సోదరులతో బంధం - విద్వేషం: మొదట్లో దేవినేని సోదరులు (దేవినేని గాంధీ, దేవినేని నెహ్రూ) వంగవీటి రంగాతో కలిసే పనిచేశారు. కానీ ఆ తర్వాత ఆధిపత్య పోరులో వీరి మధ్య విభేదాలు వచ్చి శత్రువులుగా మారారు. ఇది వంగవీటి (కాపు) మరియు దేవినేని (కమ్మ) వర్గాల మధ్య తీవ్రమైన కుల, రాజకీయ కక్షలకు దారితీసింది.

• ప్రతీకార హత్యల పరంపర: రాధా హత్యకు ప్రతీకారంగా 1979లో దేవినేని గాంధీ విజయవాడలోనే దారుణంగా హత్యకు గురయ్యారు. ఆ తర్వాత ఈ కక్షలు మరింత పెరిగి దేవినేని మురళి హత్యకు, చివరకు వంగవీటి రంగా గారి హత్యకు దారితీశాయి.

విజయవాడ రాజకీయ రంగ ప్రవేశం - ఆరంభ సవాళ్లు (Political Ascent)

1970వ దశకంలో విజయవాడ నగరంలో కార్మిక సంఘాల ఉద్యమాలు, బస్తీల సమస్యలు అత్యంత తీవ్రంగా ఉండేవి. ఆ సమయంలో అన్నయ్య వంగవీటి రాధాకృష్ణ గారి మరణం తర్వాత వంగవీటి మోహన రంగా గారు పూర్తి స్థాయిలో విజయవాడ బస్తీ ప్రజల బాధ్యతలను స్వీకరించారు. కేవలం తన సేవా గుణంతో మరియు నిరంతర క్షేత్రస్థాయి పర్యటనలతో ఆయన పేద ప్రజల ఆశాజ్యోతిగా ఎదిగారు.

1981 లో జరిగిన మున్సిపల్ ఎన్నికలలో విజయవాడ కార్పొరేషన్ నుండి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఆయన భారీ విజయాన్ని అందుకున్నారు. ఆ తర్వాత కాంగ్రెస్ పార్టీ (Congress Party) అగ్ర నాయకత్వం ఆయన ప్రాధాన్యతను గుర్తించి పార్టీలోకి ఆహ్వానించింది. కార్పొరేటర్ గా ఉన్న సమయంలోనే రంగా గారు మురికివాడల అభివృద్ధి (Slum Development), తాగునీటి ప్రాజెక్టుల కల్పన మరియు నిరుపేద ఇళ్ల నిర్మాణాల కోసం అధికారులతో నిరంతరం పోరాడారు. విషయ పరిజ్ఞానంతో, లౌక్యంతో మరియు గంభీరమైన బాడీ లాంగ్వేజ్ తో ఆయన విజయవాడలో తిరుగులేని మాస్ లీడర్ గా అవతరించారు

శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎంపిక - అణగారిన వర్గాల గొంతుక (MLA Career)

వంగవీటి మోహన రంగా గారి ప్రజాదరణ ఎంతగా పెరిగిందంటే, 1985 లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరఫున విజయవాడ తూర్పు (Vijayawada East) నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా పోటీ చేసి ఘనవిజయం సాధించారు. ఆ కాలంలో రాష్ట్రంలో ప్రతిపక్ష గాలి బలంగా వీస్తున్నప్పటికీ, రంగా గారు తన వ్యక్తిగత ఇమేజ్ మరియు పేద ప్రజల అండదండలతో శాసనసభకు ఎన్నికై రికార్డు సృష్టించారు.

      శాసనసభలో (Assembly) రంగా గారు ఎల్లప్పుడూ అణగారిన వర్గాలు, నిరుపేదలు మరియు కార్మికుల హక్కుల గురించే మాట్లాడేవారు. ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టే బడ్జెట్ కేటాయింపులలో పేద ఇళ్ల నిర్మాణాలకు, గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకాలకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేసేవారు. కేవలం సభకే పరిమితం కాకుండా విజయవాడలోని తన నివాసంలో ప్రతిరోజూ 'ప్రజా దర్బార్' నిర్వహించి వందలాది మంది సమస్యలను స్వయంగా విని పరిష్కరించేవారు. రంగా గారి వద్దకు వెళ్తే ఖచ్చితంగా న్యాయం జరుగుతుందనే నమ్మకం కోట్లాది మంది ప్రజలలో స్థిరపడింది. ఈ నమ్మకమే ఆయనను కేవలం ఒక రాజకీయ నాయకుడి స్థాయి నుండి ఒక పూజనీయ ప్రజా దేవుడిగా మార్చింది.

సామాజిక విప్లవం - 'కాపునాడు' ఐక్యత మరియు లీడర్‌షిప్

ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక చరిత్రలో వెనుకబడిన మరియు అణగారిన కులాల ఐక్యత కోసం రంగా గారు చేసిన కృషి ఎంతో విప్లవాత్మకమైనది. ఆ కాలంలో సామాజికంగా మరియు రాజకీయంగా సరైన గుర్తింపు లేని కాపు సమాజాన్ని ఒకే తాటిపైకి తీసుకురావడం కోసం ఆయన 'కాపునాడు' (Kapunadu) ఉద్యమానికి బలమైన నాయకత్వాన్ని అందించారు. కృష్ణా జిల్లా పరిసర ప్రాంతాలలో భారీ ఎత్తున కాపునాడు మహాసభలను నిర్వహించి లక్షలాది మందిలో చైతన్యాన్ని నింపారు

           ఆయన ఉద్దేశం ఏ ఒక్క కులానికో పరిమితం కావడం కాదు, సమాజంలోని అన్ని వెనుకబడిన వర్గాలకు (Backward Classes) రాజకీయాలలో సమానమైన అవకాశాలు లభించాలనేదే ఆయన ఆశయం. రంగా గారి లీడర్‌షిప్ వ్యూహాల వల్లే రాష్ట్రంలో సామాజిక సమతుల్యత మరియు బహుజన రాజకీయం ఊపందుకున్నాయి. నేటి తరం సామాజిక మరియు రాజకీయ లీడర్లు రంగా గారి మాస్ లీడర్‌షిప్ (Mass Leadership Skills) మెళకువలను ఒక పాఠ్యాంశంలా అధ్యయనం చేస్తుంటారు

నిరుపేదల కోసం నిరాహార దీక్ష - ప్రజా రక్షణ పోరాటం

1988 డిసెంబర్ మాసంలో విజయవాడ నగరంలో శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసం మరియు మురికివాడల ప్రజలపై జరుగుతున్న దౌర్జన్యాలను అరికట్టడం కోసం వంగవీటి మోహన రంగా గారు రాఘవయ్య పార్కు సమీపంలో ఒక చారిత్రాత్మక ఆమరణ నిరాహార దీక్షకు (Hunger Strike) శ్రీకారం చుట్టారు. తన ప్రాణాలను సైతం పణంగా పెట్టి పేద ప్రజల రక్షణ కోసం ఆయన చేసిన ఈ దీక్ష దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది.

దీక్షా శిబిరంలో ఆయన అత్యంత బలహీనమైన స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, పేద ప్రజల హక్కుల సాధన కోసం తన నిశ్చయాన్ని వీడలేదు. ఆ సమయంలో విజయవాడ నగర ప్రజలందరూ రంగా గారి దీక్షకు సంఘీభావంగా స్వచ్ఛందంగా బంద్‌లు, ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లో రంగా గారి ప్రజా పోరాటాలు ప్రభావాన్ని చూపించాయి. పేదల రక్షణ కోసం ఒక ఎమ్మెల్యే స్థాయి వ్యక్తి వీధుల్లోకి వచ్చి ప్రాణ త్యాగానికి సిద్ధమవడం తెలుగు సంస్కృతిలోనే ఒక అరుదైన సంఘటన.

డిసెంబర్ 26, 1988 - అమరత్వం మరియు చారిత్రక ముద్ర (The Legacy Lives On)

            వంగవీటి మోహన రంగా గారు దీక్షా శిబిరంలో ఉన్న సమయంలోనే, డిసెంబర్ 26, 1988 తెల్లవారుజామున ఒక ఊహించని ఘోరమైన దారుణం చోటుచేసుకుంది. సమాజంలోని కొన్ని ప్రతికూల మరియు అరాచక శక్తులు పథకం ప్రకారం దీక్షా శిబిరంపై దాడి చేసి, నిరాయుధుడిగా, బలహీన స్థితిలో ఉన్న ఆ ప్రజా నాయకుడిని అత్యంత క్రూరంగా హతమార్చాయి. ఈ భయంకరమైన వార్త వినగానే యావత్ ఆంధ్రప్రదేశ్ నివ్వెరపోయింది.

1988 డిసెంబరు 26న వంగవీటి మోహన రంగా హత్యకు గురైన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యాప్తంగా (ముఖ్యంగా కోస్తా జిల్లాలైన కృష్ణా, గుంటూరు, ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో) చెలరేగిన తీవ్రమైన అల్లర్లు మరియు హింసాకాండలో 42 మందికి పైగా మరణించారు.

 జరిగిన నష్టాల వివరాలు:

 మరణాలు: అధికారిక లెక్కల ప్రకారం సుమారు 42 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

ఆస్తి నష్టం: విజయవాడ మరియు పరిసర ప్రాంతాలలో పెద్ద ఎత్తున ఇళ్లు, దుకాణాలు, వ్యాపార సముదాయాలు, సినిమా థియేటర్లు మరియు వాహనాలను తగలబెట్టారు. దీనివల్ల దాదాపు ₹100 కోట్ల నుండి ₹300 కోట్ల వరకు ఆస్తి నష్టం సంభవించింది.

       కర్ఫ్యూ: పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చేందుకు విజయవాడ నగరంలో 40 రోజులకు పైగా కఠినమైన కర్ఫ్యూ విధించాల్సి వచ్చింది. భద్రత కోసం సైన్యాన్ని (Indian Army), సీఆర్పీఎఫ్ (CRPF) బలగాలను కూడా రంగంలోకి దించారు.

       ప్రజల మనిషిగా నిలిచిన వంగవీటి మోహన రంగా తెలుగు సమాజంలో ఒక చెరగని విప్లవ కిరణం. కష్టాల్లో ఉన్న పేదలకు సహాయం చేయడంలో, సామాజిక న్యాయం కోసం పోరాడటంలో ఆయన చూపిన చొరవ అమోఘం. 

ఆయన భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినప్పటికీ, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వేల సంఖ్యలో విగ్రహాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

విజయవాడ నగరంలోని ప్రతి చౌరస్తాలో, ప్రతి పేదవాడి ఇంటా ఆయన విగ్రహాలు, చిత్రపటాలు కొలువై ఉన్నాయి. తెలుగు వారి గుండెల్లో ఆయన పేరు శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.

          జూలై 4న జరుపుకునే ఆయన జయంతి సందర్భంగా, ఆ ఆదర్శ నేత త్యాగాలను స్మరిస్తూ, కులమతాలకు అతీతంగా పేదరికం లేని నైతిక సమాజ నిర్మాణానికి మనమందరం కృషి చేద్దాం.

రంగా గారి ఆశయాలను గౌరవిద్దాం - సేవా స్ఫూర్తిని చాటుకుందాం!

పొన్నూరి రాఘవేంద్ర